سکته مغزی با آسیب به بخشهایی از مغز، اغلب منجر به مشکلات حرکتی مانند ضعف یا فلج یک سمت بدن، اختلال در تعادل، هماهنگی و راه رفتن میشود. این عوارض، استقلال فرد را در انجام کارهای روزمره به شدت تحت تاثیر قرار میدهد.
کاردرمانی در منزل و توانبخشی فیزیکی و حرکتی بلافاصله پس از تثبیت وضعیت پزشکی بیمار آغاز میشود. هدف اصلی، بازآموزی مغز و بدن برای بازیابی حداکثر عملکرد ممکن است. این فرآیند شامل تمرینات تخصصی، کاردرمانی در منزل و یا کاردرمانی در کلینیک است.
تمرینات کاردرمانی در منزل و توانبخشی بر بهبود دامنه حرکتی، افزایش قدرت عضلات، کار بر روی تعادل و آموزش مجدد مهارتهای راه رفتن متمرکز است. هرچه این تمرینات زودتر، منظمتر و با تکرار بیشتر انجام شوند، نتایج بهتری حاصل خواهد شد.
توانبخشی و کاردرمانی در منزل یک فرآیند بلندمدت و تدریجی است که به صبر و پشتکار نیاز دارد. مشارکت فعال بیمار و حمایت خانواده نقش کلیدی در موفقیت آن دارد. در بسیاری از موارد، پیشرفتهای چشمگیر و بازگشت به زندگی مستقل امکانپذیر میباشد.
کاردرمانی در منزل برای بیماران سکته مغزی بخش مهمی از روند بهبودی است، به خصوص در مراحل اولیه پس از ترخیص بیمار سکته مغزی از بیمارستان یا برای افرادی که محدودیتهای حرکتی قابل توجهی دارند.
در اینجا مروری جامع بر هدف، اجزای کلیدی، مزایا و ملاحظات آن ارائه شده است.
اهداف کاردرمانی در منزل پس از سکته مغزی
اهداف اصلی کاردرمانی عبارتند از:
1-به حداکثر رساندن استقلال عملکردی
یادگیری مجدد نحوه انجام ایمن فعالیتهای روزانه در خانه.
2- بهبود تحرک فرد سکته مغزی
بازیابی تعادل در نشستن، ایستادن، انتقال (مثلاً از تخت به صندلی)، راه رفتن و بالا رفتن از پله.
3- پیشگیری از عوارض
کاهش خطر افتادن، انقباضات (سفت شدن عضلات/مفاصل)، نیمه دررفتگی شانه و لخته شدن خون.
4- ارتقای انعطافپذیری عصبی
از آموزشهای تکراری و مختص به هر وظیفه برای کمک به مغز در بازسازی و بازیابی عملکرد استفاده کنید.
5- آموزش و توانمندسازی
به بیمار و خانواده/مراقبان او تکنیکهای ایمن و یک برنامه ورزشی خانگی را آموزش دهید.
اجزای کلیدی یک برنامه کاردرمانی در منزل
یک کاردرمانگر دارای مجوز، یک برنامه شخصیسازی شده طراحی خواهد کرد که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
1- تحرک و جابجایی در تخت
غلت زدن در تخت.
حرکت از حالت درازکش به حالت نشسته در لبه تخت.
تمرین جابجایی ایمن به/ از تخت، صندلی، توالت و ماشین.
2- آموزش تعادل به بیمار سکته مغزی
تعادل در حالت نشسته: نگه داشتن بدن در حالت ایستا، دراز کردن دست در جهات مختلف، برداشتن اشیاء.
تعادل در حالت ایستاده: روی پیشخوان آشپزخانه، با پشتیبانی، و به تدریج با پشتیبانی کمتر.
تغییر وزن برای حفظ تعادل: برای آماده شدن برای راه رفتن بسیار مهم است.
3- آموزش راه رفتن (قدم زدن)
تمرین بلند شدن از روی صندلی.
قدم گذاشتن در جای خود، عبور از آستانهها.
راه رفتن با وسیله کمکی مناسب (عصا، واکر نیمه، عصای چهار دست و پا) طبق دستور پزشک.
حرکت در چیدمان خاص خانه (راهروها، فرشها، درها).
4- تقویت و دامنه حرکتی (ROM)
دامنه حرکتی مفاصل بدن بیمار به صورت فعال و یا غیر فعال و با کمک باید تقویت و حفظ شوند.
تمرینات فعال/کمکی
برای دست و پای آسیبدیده جهت حفظ سلامت مفصل و بازسازی قدرت.
دامنه حرکتی غیرفعال
در صورتی که بیمار نتواند اندام را به طور ارادی حرکت دهد، توسط درمانگر یا مراقب ارائه میشود تا از سفتی و درد جلوگیری شود.
تقویت عضلات و مفاصل
تمرکز بر عضلات مرکزی و پا که برای تحرک حیاتی هستند.
5- آموزش عملکردی ویژه وظایف
تمرین وظایف واقعی زندگی: رفتن به دستشویی، پاسخ دادن به در، برداشتن وسایل از یخچال و غیره.
6- برنامه ورزشی خانگی و در منزل
دررمانگر تمرینات خاصی را تجویز میکند که باید روزانه بین جلسات انجام شوند. **ثبات در انجام تمرینات کلید بهبودی است.
7- ارزیابی ایمنی خانه و توصیههای اصلاحی
کاردرمانگر خطرات سقوط را ارزیابی کرده و اصلاحاتی مانند موارد زیر را پیشنهاد میدهد:
– برداشتن فرشهای کوچک
– نصب میلههای نگهدارنده در حمام
– بهبود روشنایی محیط زندگی فرد سکته مغزی
– اصلاح چیدمان مبلمان برای مسیرهای باز
راهنمایی جهت استفاده از صندلی دوش یا صندلی توالت بلند
مزایای کاردرمانی در منزل در مقایسه با کلینیک سرپایی
کاردرمانی در منزل مزایایی برای بیمار دارد که به آن اشاره می شود. اگر چه در مراحلی نیاز هست تا بیمار به کلینیک مراجعه کند و خدمات و تمرینات کاردرمانی در منزل در آنجا به بیمار ارائه شود.
آموزش متناسب با شرایط بیمار
درمان در محیط زندگی واقعی بیمار انجام میشود و آن را عملیتر و مرتبطتر میکند.
راحتی و دسترسی: چالش و هزینه انرژی حمل و نقل را از بین میبرد.
ارزیابی ایمنی متمرکز: شناسایی مستقیم خطرات خانه.
مشارکت مراقب: خانواده/مراقبان میتوانند به راحتی در تکنیکهای کمکی مناسب آموزش ببینند.
راحتی در ردیافت خدمات کاردرمانی: بیماران اغلب در خانه خود احساس راحتی بیشتری میکنند و اضطراب کمتری دارند.
پیشرفت بیمار و مدت زمان معمول کاردرمانی در منزل
هر بیماری متناسب با مشکلات و محدودیت هایی دارد خدمات کاردرمانی در منزل را باید دریافت کند و همه شبیه به هم نیستند.
تعداد جلسات کاردرمانی
اغلب ۲ تا ۳ بار در هفته شروع میشود و با بهبود بیمار کاهش مییابد. البته اگر بیمار نیاز داشته باشد خدمات به صورت روزانه نیز انجام می شود
مدت زمان کاردرمانی در منزل
جلسات معمولاً ۴۵ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.
مرحله انتقال
با افزایش تحرک بیمار و تغییر اهداف به سمت تعادل/استقامت سطح بالاتر، کاردرمانگر اغلب انتقال به کلینیک سرپایی را توصیه میکند، جایی که به تجهیزات تخصصیتر (میلههای موازی، تردمیل، سیستمهای تعادلی و غیره) دسترسی وجود دارد.
نحوه دسترسی به خدمات کاردرمانی در منزل
کاردرمانی در منزل فقط و فقط توسط متخصص کاردرمانی و کاردرمانگر ارائه می شود . به هنگام مراجعه درمانگر به منزل بیمار شما حتما از او کارت شناسایی نظام پزشکی بخواهید و مطمئن شوید که بیمار خود را به یک فرد متخصصص و کاربلد سپرده اید. نحوه ارجاع به این صورت است که
-
دستور و یا نسخه پزشک
یک پزشک (اغلب برنامهریز ترخیص بیمارستان، متخصص مغز و اعصاب یا پزشک مراقبتهای اولیه) باید برای کاردرمانی در منزل ارجاع دهد.
-
درخواست خانواده بیمار سکته مغزی
معمولاً در صورتی که بیمار توانایی مراجعه به کلینیک را ندارد این حالت در نظر گرفته شود (ترک خانه نیاز به تلاش قابل توجه و طاقتفرسا دارد و به ندرت اتفاق میافتد).
ملاحظات و نکات مهم برای خانوادهها در ارائه خدمات کاردرمانی در منزل
مشارکت فعال همراهان و اعضای خانواده بسیار مهم است. بهبودی به شدت و بسیار زیاد به تمرین روزانه بستگی دارد. درمانگر یک راهنما است؛ کار واقعی بین جلسات اتفاق میافتد.
صبر و تشویق اطرافیان بیمار سکته مغزی
با توجه به مشکل رخ داده و وسعت سکته مغزی روند درمان می تواند متفاوت باشد. بنابراین در بیماری ها و سکته های نسبتاً شدید، پیشرفت میتواند کند و غیرخطی باشد. پیروزیهای کوچک را جشن بگیرید. بیمار را به انجام فعالیت ها و تمرینات تشویق کنید.
ایمنی در اولویت خدمات کاردرمانی در منزل
هرگز حرکتی را به زور انجام ندهید و به بیمار اجازه ندهید کاری ناامن انجام دهد. کاردرمانگر روشهای ایمن را آموزش خواهد داد.
ارتباط بیمار و همراهان با کاردرمانگر
هرگونه افزایش درد، سرگیجه یا تغییر در وضعیت را به کاردرمانگر و پزشک گزارش دهید.
مشاوره با کاردرمانگر
اگر به نظر میرسد جلسات درمانی خیلی کم انجام میشود یا اهداف مورد نظر برآورده نمیشوند، با متخصص کاردرمانی و یا پزشک بیمار خود ارتباط برقرار کنید.
نتیجهگیری نهایی در خصوص کاردرمانی در منزل
کاردرمانی در منزل یک سرویس حیاتی و بیمار محور است که شکاف بین بازگشت به بیمارستان و جامعه را برای بازماندگان سکته مغزی پر میکند. با تمرکز بر عملکرد عملی و ایمنی در خانه، پایه و اساس مهمی برای بهبودی مداوم و بهبود کیفیت زندگی ایجاد میکند.