حادثه عروقی مغزی (CVA) که معمولاً به عنوان سکته مغزی شناخته میشود، یک رویداد پزشکی ناگهانی و بحرانی است که زمانی رخ میدهد که خونرسانی به بخشی از مغز قطع یا به شدت کاهش یابد و بافت مغز را از اکسیژن و مواد مغذی محروم کند.سبب می شود که به گفتاردرمانی در سکته مغزی بپردازیم
سکته مغزی میتواند ناشی از انسداد شریان (سکته مغزی ایسکمیک) به دلیل لخته شدن خون یا پارگی رگ خونی باشد که باعث خونریزی در داخل یا اطراف مغز میشود (سکته مغزی هموراژیک).مشکلات گفتاری و بحث گفتاردرمانی در سکته مغزی به دنبال این موضوع پیش می آید.
در عرض چند دقیقه، سلولهای مغزی شروع به مردن میکنند و منجر به شروع سریع نقصهای عصبی مانند فلج، مشکلات گفتاری، مشکلات بینایی و از دست دادن هماهنگی میشوند.
سکته مغزی به عنوان یک فوریت پزشکی که نیاز به مداخله فوری دارد، میتواند منجر به ناتوانی دائمی، اختلال عملکردی قابل توجه یا مرگ شود، و تشخیص و درمان سریع برای به حداقل رساندن آسیب مغزی و بهبود نتایج ضروری است.
گفتاردرمانی جزء حیاتی توانبخشی پس از سکته مغزی است. نوع و تمرکز درمان کاملاً به اختلالات ارتباطی و بلع خاص ناشی از آسیب مغزی بستگی دارد.
اختلالات اولیه درمان شده توسط گفتاردرمانی برای بیماران سکته مغزی
آسیبشناسان گفتار و زبان (SLP) به سه حوزه اصلی میپردازند:
1-زبانپریشی
اختلالی زبانی که بر توانایی صحبت کردن، فهمیدن، خواندن و نوشتن تأثیر میگذارد. این اختلال در سکتههای مغزی که نیمکره چپ را تحت تأثیر قرار میدهند، رایج است.
رویکردهای درمانی گفتاردرمانی در زبانپریشی
زباندرمانی مبتنی بر محدودیت (اجبار به استفاده از زبان کلامی)، درمان آهنگ ملودیک (استفاده از آواز برای زبانپریشی ناروان)، تحلیل ویژگیهای معنایی (برای یافتن کلمات) و درمان با کمک فناوری (اپلیکیشنها، نرمافزارها).
2-دیزآرتری
یک اختلال حرکتی گفتار به دلیل ضعف، کندی یا ناهماهنگی عضلات. گفتار ممکن است نامفهوم، آهسته، نرم یا تو دماغی باشد.
رویکردهای درمانی گفتاردرمانی در دیزآرتری
تمرینات تقویتی (با احتیاط)، استراتژیهای کنترل سرعت، آموزش پشتیبانی تنفسی و تکنیکهای گفتار واضح. ارتباط تقویتی و جایگزین (AAC) ممکن است به طور موقت یا طولانی مدت استفاده شود.
3-آپراکسی در گفتار
یک اختلال برنامهریزی حرکتی. مغز برای توالی حرکات گفتاری، حتی زمانی که عضلات ضعیف نیستند، تلاش میکند. گفتار ممکن است پرزحمت، متناقض یا تحریف شده باشد.
رویکردهای درمانی گفتاردرمانی در آپراکسی گفتاری
تمرین مکرر حرکات گفتاری (توالی حرکتی دهانی)، آموزش تولید صدا و استفاده از ریتم یا نشانههای سرعت.
4-دیسفاژی یا اختلال بلع
اختلال بلع، که در بیش از ۵۰٪ از بازماندگان سکته مغزی وجود دارد. خطرات شامل ذاتالریه ناشی از آسپیراسیون، سوء تغذیه و کمآبی بدن است. رویکردهای درمانی:** استراتژیهای جبرانی (تغییرات وضعیتی، مانورهای بلع)، اصلاحات غذایی (غلیظ کردن مایعات، تغییرات بافت) و تمرینات تقویتی برای عضلات بلع.
فرآیند توانبخشی گفتاردرمانی در مراحل بهبودی بیماران سکته مغزی
1-مرحله حاد (روزهای اول-هفتهها، در بیمارستان)
آسیبشناس گفتار و زبان ارزیابی بلع در کنار تخت را انجام میدهد تا از خوردن/نوشیدن ایمن اطمینان حاصل کند و ارتباط را ارزیابی کند. تمرکز بر تشخیص، آموزش بیمار/خانواده و شروع درمان اولیه است.
2-مرحله تحت حاد/توانبخشی (هفتهها-ماهها، در مرکز توانبخشی یا سرپایی فشرده)
بیشترین دوره درمان فشرده گفتاردرمانی برای بیماران سکته مغزی در این مرحله می باشد که اهداف عبارتند از بازیابی عملکرد، آموزش استراتژیها و شروع ادغام مجدد در زندگی روزمره. درمان مکرر (اغلب روزانه) و عملکردی است.
3-مرحله مزمن (ماهها-سالها پس از سکته مغزی، سرپایی/بهداشت در منزل)
تمرکز اصلی گفتاردرمانی در بیماران سکته مغزی در این مرحله در به حداکثر رساندن استقلال، ادغام مجدد در جامعه و استراتژیهای جبرانی تغییر میکند. بهبودها میتوانند سالها با تمرین ادامه یابند.
اصول کلیدی درمان مؤثر گفتاردرمانی در سکته مغزی
درمان به موقع و مناسب و برنامه ریزی شده، کلید موفقیت توانبخشی بیماران سکته مغزی می باشد.
مداخله زودهنگام
شروع به محض تثبیت پزشکی منجر به نتایج بهتری میشود.
شدت و تکرار بالا تمرینات گفتاردرمانی
تمرین انبوه برای نوروپلاستیسیته – توانایی مغز برای سیمکشی مجدد خود – کلیدی است.
اهداف عملکردی و فرد محور
درمان بر نیازهای زندگی واقعی تمرکز دارد (مثلاً سفارش قهوه، استفاده از تلفن، معاشرت با خانواده.
مشارکت خانواده و یا مراقب در فرایند درمان گفتاردرمانی بیمار سکته مغزی
هر چه قدر اطرافیان در گفتاردرمانی مشارکت بیشتری داشته باشند، روند درمان بهتر خواهد بود. مشارکت اطرافیان برای انتقال استراتژیها به زندگی روزمره و ارائه پشتیبانی ارتباطی ضروری است.
کار گروهی چند رشتهای در درمان بیماران سکته مغزی
آسیبشناسان گفتار و زبان برای مراقبت جامع از نزدیک با کاردرمانگران، متخصصان مغز و اعصاب و پرستاران همکاری میکنند.
تکنیکها و فناوریهای گفتاردرمانی در بیماران سکته مغزی
درمان سنتی
تمرینهای فردی، مبتنی بر تمرین، تمرین مکالمه.
درمان مبتنی بر کامپیوتر
برنامههایی مانند درمان مداوم امکان تمرین با تکرار بالا در خانه را فراهم میکنند.
درمان گروهی گفتاردرمانی
تعامل اجتماعی و تمرین ارتباط عملی را در یک محیط حمایتی فراهم میکند.
درمان آهنگ ملودیک
از ملودی و ریتم برای تحریک گفتار در آفازی غیرروان استفاده میکند.
تحریک جریان مستقیم ترانس کرانیال
یک روش کمکی آزمایشی است که از جریانهای الکتریکی خفیف برای افزایش بالقوه انعطافپذیری مغز در طول درمان استفاده میکند. هنوز استاندارد نشده است.
مطالعه بلع با ویدئوفلوروسکوپی (VFSS) / ارزیابی آندوسکوپی فیبروپتیک بلع
(FEES) یک رویکرد نوین و اثرگذار در درمان بلع بیماران سکته مغزی می باشد. به نوعی می توان گفت که این روش، ابزاری برای تشخیص دقیق دیسفاژی و هدایت درمان می باشد.
پیشآگهی و عوامل مؤثر بر بهبودی گفتار بیماران سکته مغزی
بهبودی بسیار متفاوت است. عوامل عبارتند از:
اندازه و محل ضایعه مغزی.
شدت اختلال اولیه.
زمان سپری شده از سکته مغزی (بیشترین پیشرفت در ۳ تا ۶ ماه اول، اما بهبود همچنان ادامه دارد).
سن و سلامت کلی بیمار قبل از سکته
بیماریهای همراه (مثلاً افسردگی).
دسترسی به درمان و شدت آن
حمایت اجتماعی و انگیزه بیمار برا خوب شدن
نقش گفتاردرمانگر در درمان بیمار در درازمدت
فراتر از درمان مستقیم، گفتاردرمانگران برای موارد زیر بسیار مهم هستند:
مشاوره:کمک به بیماران و خانوادهها برای کنار آمدن با تغییرات ارتباطی.
توصیه و آموزش در مورد دستگاه تقویتی و کمک گفتاری جایگزین: از تابلوهای تصویری ساده گرفته تا دستگاههای پیشرفته تولید گفتار.
حمایت: تضمین دسترسی به خدمات و حمایت از بازگشت به جامعه.
به طور خلاصه، گفتاردرمانی پس از سکته مغزی یک فرآیند پویا و مبتنی بر شواهد است که با هدف بازیابی بالاترین سطح ممکن از عملکرد ارتباطی و بلع انجام میشود. این روش سنگ بنای توانبخشی پس از سکته مغزی است که متناسب با نقصهای خاص و اهداف شخصی فرد تنظیم میشود و زمانی که زود شروع شود و به طور فشرده دنبال شود، بیشترین تأثیر را دارد.