گفتاردرمانی در منزل، یا ویزیت در منزل توسط یک گفتاردرمانگر یا آسیب‌شناس گفتار و زبان (SLP) برای بیماری که دچار سکته مغزی (CVA) شده است، بخش حیاتی و ضروری از روند توانبخشی بیماران سکته مغزی است. گفتاردرمانی در منزل بر به حداکثر رساندن عملکرد، ایمنی و کیفیت زندگی در مهم‌ترین محیط بیمار، یعنی خانه خودش، تمرکز دارد.
در اینجا شرح مفصلی از آنچه که چنین ویزیتی معمولاً شامل می‌شود، به صورت مرحله‌ای ارائه شده است.
گام اول گفتاردرمانی در منزل. آمادگی قبل از ویزیت
بررسی سابقه پزشکی: آسیب‌شناس گفتار و زبان پرونده بیمار، از جمله نوع/محل سکته مغزی، خلاصه ترخیص از بیمارستان/بیمارستان و یادداشت‌های درمانی قبلی را بررسی می‌کند.
هماهنگی با تیم درمان و توانبخشی: آنها ممکن است با کاردرمانگر، فیزیوتراپیست، پرستار یا پزشک صحبت کنند تا تصویر کاملی از وضعیت فعلی بیمار را درک کنند.
تعیین اهداف اولیه: بر اساس سوابق، گفتاردرمانگر و یا آسیب‌شناس گفتار و زبان اولویت‌های ارزیابی اولیه را تعیین می‌کند (مثلاً ارزیابی ایمنی بلع با وعده‌های غذایی خانگی، ارزیابی ارتباط برای قرار ملاقات‌های پزشکی).
تهیه وسایل مورد نیاز جهت انجام گفتاردرمانی: ابزارهای ارزیابی مناسب، مواد آموزشی و احتمالاً خوراکی/نوشیدنی برای ارزیابی بلع (در صورت وجود مجوز) همراه داشته باشید.
گفتاردرمانی در منزل در گام دوم. اجزای کلیدی ارزیابی ویزیت خانگی
شاید شرایط درمان بیمار طوری باشد که محیط خانه اطلاعات منحصر به فرد و واقعی را ارائه دهد که در کلینیک قابل تکرار نیست. به همین دلیل بعضی بیماران ترجیح می دهند که گفتاردرمانی را در منزل دریافت کنند تا در کلینیک.
در این مرحله موارد زیر مورد توجه می باشد.
-
ارتباط (آفازی، آپراکسی، دیس‌آرتری)
بررسی ارتباط عملکردی بیمار سکته مغزی
بیمار چگونه نیازهای خود (تشنگی، درد، دستشویی رفتن) را با خانواده در میان می‌گذارد؟ آیا آنها از کلمات، حرکات، نوشتن یا یک برنامه استفاده می‌کنند؟
آموزش به همراهان بیمار سکته ای
اعضای خانواده چگونه با بیمار ارتباط برقرار می‌کنند؟ آیا آنها “به جای او صحبت می‌کنند” یا نشانه‌های مفیدی ارائه می‌دهند؟
ارزیابی وظایف دنیای واقعی بیمار
آیا آنها می‌توانند از طریق تلفن ارتباط برقرار کنند، اخبار تلویزیون را بفهمند، نامه بخوانند، امور مالی را مدیریت کنند یا در مکالمات خانوادگی شرکت کنند؟
موانع و مشکلات محیط زندگی بیمار از نظر گفتار
آیا اتاق برای لب‌خوانی خیلی تاریک است؟ آیا برای بیماری که مشکلات درک شنیداری دارد خیلی پر سر و صدا است؟
-
ارزیابی و بررسی بلع (دیسفاژی) و تغذیه بیمار سکته مغزی
مشاهده زمان صرف غذا
حتما متخصص گفتاردرمانی در پروسه ارزیابی واولیه بیمار و ویزیت گفتاردرمانی در منزل، نحوه استفاده و میل کردن یک وعده غذایی/میان‌وعده معمولی را مشاهده می‌کند.
بررسی و پوزیشن و موقعیت بیمار به هنگام غذا خوردن
آیا بیمار به طور مطلوب (قائم، تکیه‌گاه‌دار) روی صندلی خود نشسته است؟
بررسی بافت و نوع غذا و مایعات مصرفی توسط بیمار
آیا غلظت آنها طبق توصیه‌ها صحیح است (مثلاً مایعات پوره شده و به غلظت عسل)؟ چه کسی آنها را آماده می‌کند؟
ایمنی تغذیه ای بیمار
علائم سرفه، خفگی، صدای گرفته یا خستگی در طول غذا. توانایی مدیریت ترشحات خود.
بررسی تجهیزات و ظروف استفاده شده هنگام غذا خوردن
استفاده از ظروف توصیه شده (قاشق کوچک، لیوان‌های بینی‌دار)، بشقاب‌های تطبیقی.
نحوه مصرف دارو
آیا می‌توانند قرص‌های خود را با خیال راحت قورت دهند؟
بررسی محیط آشپزخانه منزل بیمار
آسیب‌شناس گفتار و زبان تکنیک‌های آماده‌سازی غذا/مایع را با مراقب از نظر دقت و ایمنی بررسی می‌کند.
-
ارزیابی شناختی بیمار از بعد گفتار (نقص‌های شناختی-ارتباطی)
بیماران سکته مغزی احتمال زیادی دارد که از نظر شناختی هم درگیر شوند و خود این ضعف شناختی سبب می شود که بیمار در تکلم، حرف زدن، بلع غذا و گفتار خود دچار مشکل شود.
موارد زیر توسط متخصص گفتاردرمانی در منزل ارزیابی می شود.
جهت‌یابی عملکردی بیمار
آیا می‌توانند در خانه خود راه بروند، دستشویی را پیدا کنند؟
ارزیابی حافظه و برنامه‌ریزی بیمار
آیا می‌توانند برنامه دارویی خود را دنبال کنند، تمرین‌های درمانی را به خاطر بیاورند، وعده‌های غذایی ساده را برنامه‌ریزی کنند؟
بررسی دامنه توجه و ایمنی فرد سکته مغزی
آیا می‌توانند بدون روشن گذاشتن اجاق گاز به یک کار بپردازند؟ آیا می‌توانند در صورت زنگ خوردن تلفن هنگام آشپزی، مشکل را حل کنند؟
ارزیابی عملکرد اجرایی
آیا می‌توانند مراحل تهیه یک فنجان چای، مدیریت صورتحساب‌ها یا استفاده از فناوری را ترتیب دهند؟
گام سوم مداخله و آموزش در طول ویزیت گفتاردرمانی در منزل
این ویزیت فقط یک ارزیابی نیست؛ بلکه یک جلسه درمانی فعال است.
درمان ماهرانه
گفتاردرمانگر یا آسیب‌شناس گفتار و زبان، بیمار را در فعالیت‌های درمانی متناسب با شرایط خانه درگیر می‌کند (مثلاً تمرین نامگذاری وسایل در آشپزخانه، استفاده از یک دفترچه ارتباطی برای درخواست یک برنامه تلویزیونی خاص).
آموزش و تربیت مراقب
این بسیار مهم است. آسیب‌شناس گفتار و زبان (SLP) خانواده را در موارد زیر آموزش خواهد داد:
- نیک‌های تغذیه/بلع ایمن (سرعت، اندازه لقمه، یادآوری برای بلع).
- استراتژی‌های ارتباطی مؤثر (سوالات بله/خیر، دادن حق انتخاب، اختصاص زمان).
- راهنمایی برای حافظه و ترتیب‌بندی وظایف روزانه.
- نحوه انتقال تمرین‌های تمرینی به برنامه‌های روزانه (مثلاً نامگذاری اقلام هنگام چیدن میز).
تهیه و تدوین برنامه تمرینی برای منزل
ایجاد یک برنامه ورزشی ساده و کاربردی که با برنامه خانواده متناسب باشد.
اصلاحات محیطی
اگر محیط زندگی بیمار به جهت داشتن گفتار و تکلم و نیز بلع مناسب دارای مشکلات و یا چالش هایی می باشد، متخصص گفتاردرمانی در منزل این موضوع را بررسی و توصیه های لازم جهت اصلاح آن از جمله موارد زیر را انجام خواهد داد.
توصیه برای تغییراتی مانند:
برای ارتباط: قرار دادن یک تخته سفید در آشپزخانه، نصب یک تابلوی عکس، استفاده از یک جعبه قرص با آلارم.
کمک برای بلع مناسب تر: حذف عوامل حواس‌پرتی (تلویزیون) در طول وعده‌های غذایی، اطمینان از روشنایی مناسب.
راهنمایی لازم جهت داشتن آگاهی و شناخت بهتر: نصب یک برنامه روزانه، برچسب‌گذاری درب‌های کابینت، ساده‌سازی محیط خانه برای کاهش بی‌نظمی/سردرگمی.
گام نهایی گفتاردرمانی در منزل و مسئولیت‌های پس از ویزیت
برای این که روند درمان هم برای متخصص گفتاردرمانی در منزل و هم برای بیمار و همراهان و خانواده او بهتر و ملموس تر دیده شود، گفتاردرمانی در منزل توسط گفتاردرمانگر باید مستند سازی و مدام بروز رسانی شود.
به همین دلیل موارد زیر مورد توجه می باشد:
مستندسازی روند درمان
یافته‌ها، مداخلات ارائه شده، صلاحیت مراقب و عملکرد عملکردی بیمار در خانه را به طور کامل مستند کنید.
به‌روزرسانی طرح و پروتکل گفتاردرمانی
طرح مراقبت را بر اساس ارزیابی دنیای واقعی اصلاح کنید. اهداف کاربردی‌تر می‌شوند (به عنوان مثال، بیمار از یک استراتژی ارتباطی برای سفارش غذای خود در رستوران با دقت ۸۰٪ استفاده خواهد کرد به جای یک هدف مبتنی بر کلینیک).
داشتن ارتباطات ممتد با تیم توانبخشی فرد سکته مغزی
در طول مدت گفتاردرمانی در منزل مدام از بقیه تیم درمان، گزارش یافته‌ها و موارد دیگر ضروری را دریافت خواهد کرد تا روند درمان موفقیت آمیز تر باشد